Józef Szyfter
DANE PODSTAWOWE
Data i miejsce urodzenia: 26 lutego 1893 rok Stęszew, powiat poznański, województwo poznańskie
Stopień wojskowy (z 1.09.1939): kapitan pilot w stanie spoczynku
Miejsce kaźni i pochówku: Katyń
Zamordowany: 4-7 kwietnia 1940 roku
Kapitan pilot w stanie spoczynku, syn Walentego i Anny z domu Weychan, urodził się 26 lutego 1893 roku w Stęszewie w powiecie poznańskim. W 1913 roku powołany do służby w armii niemieckiej. Walczył na froncie francuskim (zachodnim), jako obserwator balonowy. Po powrocie z armii niemieckiej do Stęszewa (1918) przystąpił do organizowania kompanii, z którą rozbroił Niemców w mieście i okolicy. Z chwilą wybuchu powstania wielkopolskiego (27 grudnia 1918) walczył o wyzwolenie Poznania, Rakoniewic, Wolsztyna, Kargowej, Babimostu i Kopaniny, gdzie został ranny. Awansował na podporucznika 21 lutego 1919 roku. Od 1919 roku służył w lotnictwie Wojska Polskiego. Został dowódcą kompanii wartowniczej na Stacji Lotniczej Ławica. Po ukończeniu Wyższej Szkoły Pilotów otrzymał przydział do tak zwanej Toruńskiej Eskadry Wywiadowczej czyli 4. Eskadry Wywiadowczej, której z czasem został dowódcą. W składzie Armii walczył na froncie litewsko-białoruskim podczas wojny polsko-bolszewickiej. Za walki w Toruńskiej Eskadrze Lotniczej Wywiadowczej na froncie otrzymał order Virtuti Militari V klasy. Po katastrofie lotniczej 14 października 1920 roku przeszedł do pracy w obsłudze naziemnej 3. Pułku Lotniczego w Poznaniu. Kapitan ze starszeństwem od 1 lipca 1923 roku. W 1926 roku przeniesiony w stan spoczynku. We wrześniu 1939 roku był dowódcą kompanii w Bazie Lotnictwa nr 3. Trafił do niewoli 17 września 1939 roku we wsi Zwiniacze, w pobliżu granicy z Rumunią.
Odznaczony ponadto Krzyżem Niepodległości, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Krzyżem Wołynia I klasy, Odznakę pilota i Krzyż Walecznych Miasta Poznania. Z okresu I wojny światowej posiadał niemiecki Krzyż Żelazny II klasy.
W okresie nauki w szkole był członkiem Sokoła i Polskiej Organizacji Wojskowej w Stęszewie. Podjął naukę w Gimnazjum im. św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Relegowany ze szkoły za działalność niepodległościową. W latach 1911-1913 należał do Towarzystwa Młodych Przemysłowców. Kupiec (kurs handlowy). Zdał egzamin maturalny 1923 roku. Po wojnie był dzierżawcą majątku Mrowino w powiecie poznańskim. Udzielał się społecznie w Stęszewie. Działał w organizacjach patriotycznych między innymi był prezesem Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Tomicach, sprawował komendę nad 3 kompanią Strzelca w Stęszewie, prezes Strzelców w Mrowinie, członek Rady Opieki nad Oddziałami Strzelców.
Żonaty z Czesławą z domu Piasecką, miał dwóch synów: Czesława (1923) i Mariana (1924) oraz dwie córki: Alinę i Sylwię (1929, bliźniaczki).
Jeniec obozu NKWD w Kozielsku, zamordowany i pochowany w Katyniu. Lista wywózkowa bez numeru z 2 kwietnia 1940 roku. Rozstrzelany 4-7 kwietnia 1940 roku.
Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 roku awansowany pośmiertnie na stopień majora.
Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Kampanii Wrześniowej 1939 roku.
Józef Szyfter został upamiętniony na tablicy pamięci „Mieszkańcy województwa poznańskiego – ofiary ludobójstwa katyńskiego” w kaplicy św. Józefa kościoła pw. św. Jana Kantego w Poznaniu (19.09.2017). Upamiętniony wśród dębów na poznańskiej Ławicy, niedaleko lotniska (2019).
Wg list ekshumacyjnych i dokumentów Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża przy ciele Józefa Szyftera zostały odnalezione: dowód osobisty, fotografia, karty pocztowe – nadawca na jednej karcie pocztowej: Buluska F. Tiefenbach, kreis Schrimm, Polen (069).
Literatura:
Katyń, Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego [1]
Powstańcy wielkopolscy w grobach katyńskich [15]
Powstańcy Wielkopolscy w mogiłach katyńskich [16]
Żołnierska droga przez Mękę. Wielkopolanie w obozach sowieckich [17]
Postanowienie nr 112-48-07 Prezydenta RP z dnia 5 października 2007 r. [19]
Zabici w Katyniu, Indeks represjonowanych, tom XXI [30]
Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich [29]
Zabici w Katyniu, Indeks represjonowanych, tom XXI [30]
Bezkarne ludobójstwo na polskich oficerach-jeńcach wojennych w ZSRR – 1940 r. [32]
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Szyfter
Order Virtuti Militari
Z 4 Eskadrą Wywiadowczą w lipcu i sierpniu 1920 roku walczył na froncie litewsko-białoruskim. 19.VIII.1920 roku z powodu awarii silnika musiał przymusowo lądować na terenie wroga. Obaj z obserwatorem dostali się do niewoli. Jednak tego samego dnia zdołali uruchomić samolot i uciec.
Za bohaterska postawę w czasie walk w Toruńskiej Eskadrze Wywiadowczej otrzymał Order VM 5 kl. nr. 4688.
Odznaczony również dwukrotnie Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości.
Szczegółowy opis czynu kapitana pilota Józefa Szyftera
do wniosku o odznaczenie orderem VM
Poznań, 25 czerwca 1921 rok
Por. Szyfter, młody pilot dał na froncie mnogie dowody męstwa i odwagi. W dniu15 sierpnia 20 r. dokonał z sierż. strzelcem płatowcowym Marjanem Ratą wywiad na front, za który sierż. Rana już został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. Opuszczając się na trzysta metrów i niżej, załoga płatowca zaatakowała przeciwnika karabinami maszyn. Atakowany trzykrotnie przez płatowiec przeciwnika, dostał się w mgłę i stracił orjentację. Z powodu defektu motoru zmuszony do opuszczenia się, lądował na tyłach bolszewickich. Spostrzeżony wkrótce przez mniejszy oddział przeciwnika, wysuwający się z lasu został zaatakowany przez niego. Nie bacząc na ogień przeciwnika, dokonał naprawy motorów, podczas gdy sierżant Rata ogniem karabinów maszynowych bronił dostępu do płatowca. Po szczęśliwym starcie, przeciwnik został zgromiony ogniem k.m. w ucieczce do lasu. Por. Szyfter powrócił z sierż. Ratą do eskadry pod Białobrzegami, przywożąc dość cenne wiadomości. Podczas wylotu z Baranowicz 1920 płatowiec uległ rozbiciu przyczem por.-pilot Szyfter połamał obie nogi w kilku miejscach.
Życiorys kapitana pilota Józefa Szyftera
z kwestionariusza osobowego
Poznań, 25 maja 1933 rok
Urodzony 26 lutego 1893 r. w Stęszewie powiat Poznań. Najpierw uczęszczałem do szkoły powszechnej 7mio klasowej w Stęszewie, w tem 4 lata do szkoły średniej. Od r. 1909-11 jako uczeń kupiecko-drogeryjny. Od r. 1911-13 pracowałem jako pomocnik, poza godzinami zaś prac moich należałem do P.O.W., Sokoła i do Towarzystwa Młodych Przemysłowców. 13 października 1913 r. zostałem powołany do wojska niemieckiego, w którem przebywałem do 13 grudnia 1918 r., w tym 4 lata na froncie francusko-niemieckim, będąc trzy razy lekko ranny. Dnia 14 grudnia 1918 r. powróciłem z wojny światowej do Stęszewa, gdzie mnie zaraz obrano komendantem miasta Stęszewa i równocześnie przyjąłem dowództwo nad tworzeniem Kompanji Stęszewskiej. Po wyćwiczeniu i częściowym uzbrojeniu takowych wyruszyłem w dniu 27 grudnia do Poznania, gdzie brałem udział w walkach ulicznych miasta Poznania do 2.I.1919 r. W dniu 4.I.19 r. wyruszyłem z Komp. Stęszewską do Grodziska, Rakoniewic, Wolsztyna i Kopanicy. W dniu 11.I.1919 r. miasto Kopanica zostało przez Komp. Stęszewską zdobyte, zostałem lekko kontuzjowany, gdzie zabrano wiele wtenczas nam materjału potrzebnego do dalszych walk o niepodległość. W dniu zajęcia miasta Kopanicy zostałem komendantem tegoż. Dnia 22 stycznia 1919 r. powróciłem z Komp. z powodu braku umundurowania do Stęszewa z powrotem i w następnym dniu zgłosiłem się z Komp. do P.K.U. Poznań celem wstąpienia w szeregi wojsk polskich, skąd zostałem wysłany do Ławicy, stacji lotniczej i tam wydano mi rozkaz objęcia kompanii zapasowej. W kwietniu 1919 r. objąłem dowództwo Kompanji Parkowej, gdzie pozostałem do czerwca 1920 r. Nadmieniam, że z armji niemieckiej zostałem zwolniony jako sierżant sztabowy a w lutym 1919 r. zostałem podporucznikiem. W czerwcu 1920 r. otrzymałem rozkaz udać się do Torunia i objąć dowództwo toruńskiej eskadry lotniczej, ochotniczej, z którą udałem się na front bolszewicki i przydzielony zostałem do naczelnego dowództwa i tamże pozostałem do 14 października 1920 r. 14.X. z powodu odniesionych ran przez katastrofę lotniczą zostałem przydzielony do szpitala polowego, później do pułku macierzystego Poznań-Ławica. Po zgłoszeniu się do szpitala w Ławicy zostałem mianowany dowódcą.
Niniejszy kwestionariusz wypełniłem zgodnie z prawdą
Józef Szyfter
Zaświadczenie
Zarząd Gminy Wągrowiec-Polnec, L.Z71/46
Zarząd Gminy stwierdza, że Ob. Szyfter Josef, syn Walentego i Anny z domu Weyhan, urodz. dnia 26.2.1893 r. w Stęszewie, pow. Poznań, zarządca majątku, żonaty, kapitan, zamieszkiwał w Rgielsku-dwór od dnia 20.5.1934 r. do miesiąca sierpnia 1939r.
Zaświadczenie wydaje się żonie Szyfter Czesławie, dla przedłożenia w Zarządzie Miejskim w Wągrowcu.
Wójt, Garczyński
Wągrowiec, dnia 29.7.1946 r.
źródło: materiały udostępnione przez IPN
Odpis aktu urodzenia
Rzeczpospolita Polska, województwo poznańskie
powiat poznański, Urząd Stanu Cywilnego Stęszew – miasto
Nr 4/1893
Zaświadczam, że Józef Szyfter urodził się dnia 26 lutego 1893 roku w Stęszewie z ojca Walentego Szyftera, mistrza rzeźnickiego zamieszkałego w Stęszewie i matki Anny Szyfter z domu Weychan zamieszkałej w Stęszewie.
Urzędnik Stanu Cywilnego
Stęszew, dnia 1 sierpnia 1946 r.
Postanowienie
Dnia 18. listopada 1946 r. Sąd Grodzki w Wągrowcu
w sprawie o stwierdzenie zgonu postanowił:
1. Stwierdza się, że Józef Szyfter ur. 26. lutego 1893 r. w Stęszewie powiat Poznań, syn Walentego i Anny z domu Weychan, ostatnio zamieszkały w Rgielsku pow. Wągrowiec, zmarł dnia 31. grudnia 1942 r. w Katyniu pod Smoleńskiem (…).
Uzasadnienie.
Czesława z Piaseckich Szyfterowa z Wągrowca wniosła o stwierdzenie zgonu męża jej wyżej w sentencji wymienionego. Z przedłożonej przez wnioskodawczynię listy osób, których zwłoki odkopano w Katyniu, wynika, że również mąż wnioskodawczyni pochowany był w zbiorowym grobie. Znaleziona przy zwłokach jego pocztówka, o której wspomina się w liście, pochodzi od siostrzenicy wnioskodawczyni (…).
źródło: materiały udostępnione przez IPN
Wniosek do sądu o uznanie za zmarłego
Wągrowiec, dnia 5. sierpnia 1946 rok
Niezawezwana stawa obyw. Czesława Szyfterowa, z domu Piaseka, urodzona dnia 21. lipca 1897 r. w Wyrzece powiat Kościan, zamieszkała w Wągrowcu przy ulicy Kościuszki 24 i oświadcza:
W celach rentowych wnoszę o uznanie za zmarłego męża mojego Józefa Szyftera, urodzonego dnia 26.2.1893 r. w Stęszewie, powiat Poznań, powołanego w dniu 25.8.1939 r. do 3. Pułku Lotniczego w Ławicy. Ostatnią korespondencję otrzymałam dnia 20.4.1940 r. z Kozielska (Rosja).
Z początkiem roku 1943 otrzymałam pismo od Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie z doniesieniem, że zwłoki śp. męża mojego odnaleziono pomiędzy zamordowanymi w Katyniu oraz, że zwłoki otrzymały Nr. ewid. 69 (…).
Czesława Szyfterowa
Wągrowiec, dnia 5. sierpnia 1946 r.
Pomnik Zdobywców Lotniska Ławica
Odsłonięty 6 stycznia 1984 roku został odsłonięty – była to 65 rocznica bitwy o Ławicę. Pomnik upamiętnia powstańców wielkopolskich, którzy w styczniu 1919 roku zdobyli lotnisko w brawurowym ataku i pozyskali największy łup wojenny w historii polskiego oręża – kilkaset samolotów, będących następnie podstawą budowy polskiego lotnictwa wojskowego.
Powstańcom Wielkopolskim,
którzy 6 stycznia 1919 roku zdobyli stację lotniczą Ławica.
Ten zbrojny czyn oraz przejęty sprzęt
umożliwiły zorganizowanie pierwszych eskadr
polskiego lotnictwa wojskowego
w odradzającej się Rzeczypospolitej.
W sąsiedztwie pomnika posadzono 15 Dębów Pamięci
upamiętniających ofiary zbrodni katyńskiej.
źródło: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C624916%2Codslonieto-tablice-upamietniajace-wielkopolskich-lotnikow-zamordowanych-w-katyniu.html
Katyń…
ocalić od zapomnienia
Józef Szyfter otrzymał swój Dąb Pamięci dzięki staraniom Parafialnego Oddziału Akcji Katolickiej pw. Świętej Trójcy w Stęszewie przy ulicy Kościelnej 3.
Dąb Pamięci Józefa Szyftera posadzony został również na poznańskiej Ławicy przy lotnisku.
Program edukacyjny „Katyń… ocalić od zapomnienia” został zainicjowany 13 kwietnia 2008 roku w czasie uroczystości upamiętnienia 30 Ofiar Zbrodni Katyńskiej na Cmentarzu Poległych w Radzyminie. Jest to idea zachowania pamięci o ofiarach NKWD z 1940 roku poprzez sadzenie imiennych Dębów Pamięci.
