Jerzy Ludwik Skrzydlewski-Watta
DANE PODSTAWOWE
Data i miejsce urodzenia: 25 sierpnia 1896 rok Zbrudzewo, powiat śremski, województwo poznańskie
Stopień wojskowy (z 1.09.1939): podpułkownik dyplomowany kawalerii
Miejsce kaźni i pochówku: Charków
Podpułkownik dyplomowany kawalerii, syn Mieczysława i Zofii z domu von Lossow, urodził się 25 sierpnia 1896 roku w Zbrudzewie w powiecie śremskim. Absolwent gimnazjum humanistycznego w Ettal. Zaczął studia prawnicze na uniwersytecie w Monachium. Działał w Polskim Związku Młodzieży w Niemczech (Monachium) w latach 1911-1914. W latach 1915-1918 służył w armii niemieckiej, walczył na frontach I wojny światowej. Na początku stycznia 1919 roku zgłosił się do Wojska Polskiego do Pułku Strzelców Konnych Straży Poznania. Walczył o stację lotniczą Ławica w powstaniu wielkopolskim. Awansował na porucznika i rotmistrza. Jako dowódca szwadronu walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1921 w szeregach 1. (później 15.) Pułku Ułanów. 5 września 1919 roku śmiałym atakiem oskrzydlającym nieprzyjaciela przyczynił się rozbicia brygady nieprzyjaciela i zdobycia jeńców i czterech kulomiotów. Za ten czyn został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. Walczył na froncie litewsko-białoruskim. Po wojnie ukończył Wyższą Szkołę Wojenną w 1924 roku. Służył w Dowództwie Okręgu Korpusu I Warszawa, Brygady Kawalerii, a od 1932 roku w Dowództwie Okręgu Korpusu X, 13. Pułku Ułanów w Nowej Wilejce, jako zastępca dowódcy pułku. W 1936 roku awansowany na podpułkownika. Do sierpnia 1939 roku był szefem sztabu Wileńskiej Brygady Kawalerii w Wilnie. W 1939 roku był szefem sztabu Grupy Operacyjnej Kawalerii nr 1 w Armii Prusy, a od 12 września w 39. Dywizji Piechoty.
Odznaczony ponadto czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921 i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. Odznaczony dwukrotnie Medalem Francuskiej Legii Honorowej.
Kawaler. Jego starszy brat kapitan Tadeusz Skrzydlewski-Watta jest również ofiarą zbrodni katyńskiej zamordowaną w Charkowie.
Jeniec obozu NKWD w Starobielsku, zamordowany w siedzibie charkowskiego Zarządu NKWD i pochowany w Charkowie.
Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 roku awansowany pośmiertnie na stopień pułkownika.
Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Kampanii Wrześniowej 1939 roku.
Jerzy Ludwik Skrzydlewski-Watta został upamiętniony na tablicy pamięci „Mieszkańcy województwa poznańskiego – ofiary ludobójstwa katyńskiego” w kaplicy św. Józefa kościoła pw. św. Jana Kantego w Poznaniu (19.09.2017).
Literatura:
Charków, Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego [2]
Powstańcy wielkopolscy w grobach katyńskich [15]
Powstańcy Wielkopolscy w mogiłach katyńskich [16]
Żołnierska droga przez Mękę. Wielkopolanie w obozach sowieckich [17]
Postanowienie nr 112-48-07 Prezydenta RP z dnia 5 października 2007 r. [19]
Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich [29]
Order Virtuti Militari
5.IX.1919 roku 15. Pułku Ułanów Poznańskich dokonał wypadu z Bobrujska na drugą stronę rzeki Berezyny i ram rozpoczął akcję przeciwko brygadzie piechoty nieprzyjaciela maszerującej drogą do Kozulicza.
Walka była zacięta i wyrównana, a jej wynik niepewny. Dowodzony przez rtm. Skrzydlewskiego szwadron drogą przez las dotarł na tyły przeciwnika i zaatakował. Uderzenie okazało się tak silne i niespodziewane, że wywołało popłoch w bolszewickich szeregach, zmuszając wroga do ucieczki. W efekcie tej szarży 15. Pułk Ułanów rozbił brygadę piechoty przeciwnika, wziął jeńców i kulomioty. Zdobyto też tabory.
Za czyny te został odznaczony Orderem VM 5 kl. nr. 3905. Odznaczony również trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Szczegółowy opis czynów
Dnia 5 września 1919 r. podczas wypadu 15.p.uł. Poznańskich z Bobrujska na drugą stronę rz. Berezyny pułk, znajdując się we wsi Kozulicze, otrzymuje meldunek od III-go szwadronu, który miał wywiad w kierunku na Kliczew, wtedy gdy pułk miał zadanie przeprowadzenia głębokiego wywiadu w klinie – terenu pomiędzy szosą Bobrujsk-Mogilów, a rzeką Berezyną, końcowe punkty wywiadu: Kliczew, Gorodicz, Ochoticzi, Kol. Meldunek ten dał wiadomości pułkowi, że nieprzyjacielska brygada piechoty, zajmując m. Lubonicze maszeruje drogą w kierunku na Kozulicze, t.j. brygada ta jak wyszła na tyły 15.p.uł. Pozn. – Pułk 15. uł. Pozn. rozpoczął akcję bojową przeciw bolszewickiej brygadzie. Walka była bardzo zaciętą i wynik tej walki trudno było na razie odgadnąć.- Wtedy III-ci szwadron pod d-ctwem rtm. Skrzydlewskiego, śmiałego i dzielnego oficera, który natychmiast zorientował się w całej sytuacji bojowej i przeprowadził swój szwadron lasem na północ od m. Lubonicz, wychodząc na drogę u wsi Siergiejewicze, natknął się na tabory bolszewickiej brygady, były to jej tyły. Niepomyślając się ani chwili, śmiało z całym szwadronem rzucił się do ataku, zdobywając bolszewickie tabory.
Strzelanina i krzyki na tyłach bolszewickich wywołały popłoch wśród bolszewików nacierających i cała brygada w popłochu zaczęła się spiesznie cofać i wreszcie uciekać. Dzięki zuchowatej i w odpowiedzi momentalnie podjętej szarży rtm. Skrzydlewskiego, 15.p.uł. Poznańskich miał możność zdruzgotać całą brygadę bolszewicką, biorąc moc jeńców i 4 kulomioty.
Waleczny czyn i doskonałe zorientowanie się w sytuacji bojowej rtm. Skrzydlewskiego, wzbogaciło historję 15. P. uł. Poznańskich jeszcze jednym
ślicznym obrazem z epizodów wojny.
źródło: https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.21-1483.pdf
Zaświadczenia do wniosku na odznaczenie Virtuti Militari rtm. Jerzego Skrzydlewskiego
Stwierdzam własnoręcznym podpisem, ze byłem naocznym świadkiem waleczności i znakomitej orientacji d-cy III-go szwadronu rtm. Skrzydlewskiego w walce z brygadą bolszewicką pod m. Luboniczami w dniu 5 września 1919 r.
Poznań, dnia 10.4.21 r. Trager, rtm.
————————————————–
POŚWIADCZENIE
Niniejszym poświadczam, ze byłem świadkiem czynu rotmistrza
Skrzydlewskiego Jerzego dn. 5-go września 1919 r. pod Luboniczami
Poznań, dn. 11 kwietnia 1921 r. ppor. (…)
Pieczęć 15.p.uł. Poznańskich
źródło zdjęć: https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.21-1483.pdf
Życiorys majora Jerzego Skrzydlewskiego
z kwestionariusza osobowego
Poznań, 23 marca 1934 rok
Urodziłem się w Zbrudzewie, pow. Śrem, woj. Poznańskie d.25.VIII.1896. Do szkół chodziłem w Bawarji, gdzie w Ettal zdałem maturę. Powołany do wojska niemieckiego, przesłużyłem całą wojnę światową w 1. p. Ułanów Saskich walcząc bez przerwy na poszczególnych frontach niemieckich. Oficerem zostałem w styczniu 1917r. Rewolucja niemiecka zastała mnie na południowym rosyjskim froncie skąd z końcem stycznia samowolnie oddaliłem się z pułku by w przebraniu dotrzeć przez Prusy Wschodnie do Poznania, gdzie natychmiast t.z. 4.II.19r. wstąpiłem do 1.p.uł. Wielkopolskich (15. p. uł. Poznańskich). Od 5.II.19r. – lipca w pułku na froncie zachodnim jako d-ca szwadronu, od 1.VIII.19r. do stycznia 21 r. w pułku na froncie białoruskim, gdzie z 15. p. uł. Przeszedłem wszystkie walki jako d-ca 3-go szwadronu. Ukończyłem 1922-1924 Wyższą Szkołę Wojenną. Do jesieni 1932 r. przydziały w wyższych (..) jako oficer dypl. Od jesieni 1932 pełnię funkcję z-cy D-cy p. uł. Wil.
źródło: https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.21-1483.pdf
Tablica pamięci braci Skrzydlewskich-Watta
Tadeusz Skrzydlewski-Watta
Jerzy Ludwik Skrzydlewski-Watta
W hołdzie urodzonym w Zbrudzewie
Oficerom Wojska Polskiego
Ofiarom Zbrodni Katyńskiej
Zamordowanym w 1940 roku w Charkowie
przez funkcjonariuszy NKWD.
Na ścianie miejscowej Szkoły Podstawowej w kwietniu 2022 roku odsłonięto tablicę poświęconą pamięci ppłk Jerzego Skrzydlewskiego
i kpt Tadeusza Skrzydlewskiego-Watta.
To dwójka wojskowych urodzonych w Zbrudzewie,
która została zamordowana przez funkcjonariuszy NKWD w 1940 roku.
źródło: https://srem.naszemiasto.pl/zbrudzewo-bracia-skrzydlewscy-upamietnieni-przez-lokalna/ar/c1-8784813
Katyń…
ocalić od zapomnienia
Jerzy Ludwik Skrzydlewski-Watta otrzymał swój Dąb Pamięci przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Zesłańców Syberyjskich w Kalinowie 90, Ostrów Mazowiecka.
Program edukacyjny „Katyń… ocalić od zapomnienia” został zainicjowany 13 kwietnia 2008 roku w czasie uroczystości upamiętnienia 30 Ofiar Zbrodni Katyńskiej na Cmentarzu Poległych w Radzyminie. Jest to idea zachowania pamięci o ofiarach NKWD z 1940 roku poprzez sadzenie imiennych Dębów Pamięci.
