A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U V W X Z
Władysław Żak

Władysław Żak

DANE PODSTAWOWE

Data i miejsce urodzenia: 9 maja 1904 rok Wyskocia, powiat kościański, województwo poznańskie
Stopień wojskowy (z 1.09.1939): podporucznik rezerwy
Miejsce kaźni i pochówku: Katyń
Zamordowany: 20-22 kwietnia 1940 roku

Podporucznik rezerwy, syn Józefa i Marii z domu Gałki, urodził się 9 maja 1904 roku w Wyskoci w powiecie kościańskim. Ukończył kurs w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 7 w Śremie w 1928 roku. Praktykę odbył w 55. Pułku Piechoty w Lesznie. Przeniesiony do rezerwy. W 1930 roku odbył ćwiczenia. Podporucznikiem został mianowany 1 stycznia 1931 roku i przeniesiony do 56. Pułku Piechoty w Krotoszynie. Po odbyciu ćwiczeń rezerwy, w 1934 roku przeniesiony do 58. Pułku Piechoty w Poznaniu. W 1936 roku odbył czterotygodniowy kurs dowódców kompanii strzelców w Batalionie Szkolnym Piechoty w Zambrowie. W 1937 roku przeniesiony do 55. Pułku Piechoty w Lesznie. Należał do Związku Oficerów Rezerwy. W 1939 roku zmobilizowany do Ośrodka Zapasowego 14. Dywizji Piechoty. 6 sierpnia otrzymał polecenie dokonania wypłat dla rodzin oficerów, po tygodniu zwolniony. Ponownie wezwany do Leszna 26 sierpnia. W trakcie przebijania się do granicy rumuńskiej, po 17 września oddział został otoczony pod Kowlem przez wojska sowieckie.
Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Ukończył szkołę powszechną w Wyskoci, a następnie rozpoczął edukację w Państwowym Gimnazjum im. Św. Stanisława Kostki w Kościanie. Zamierzał zostać prawnikiem, jednakże przedwczesna śmierć rodziców zmieniła plany. Zapisał się do Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Lesznie. W 1925 roku uzyskał dyplom i podjął pracę nauczyciela w Karczewku, pow. gnieźnieński. W 1928 roku otrzymuje nominację na stanowisko kierownika szkoły w Kluczewie, pow. śmigielski. Następnie kierownik Szkoły Powszechnej w rodzinnej Wyskoci (od 1934). Działacz społeczny, zorganizował dożywianie dla dzieci z ubogich rodzin, prowadził organizację Strzelca, a także organizował szkolenia dla młodych rolników w zakresie uprawiania ziemi i pszczelarstwa.

Żonaty ze Stanisławą z domu Matelską, miał córkę Zofię Władysławę i syna Mariana Aleksandra.
Pierwszy list wysłał 21 listopada, dostarczony w końcu grudnia 1939 roku. Drugi list został wysłany w styczniu, doszła jeszcze kartka z lutego 1940 roku.

Jeniec obozu NKWD w Kozielsku, zamordowany i pochowany w Katyniu. Lista wywózkowa numer 035/3 z 16 kwietnia 1940 roku. Rozstrzelany 20-22 kwietnia 1940 roku.

Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 roku awansowany pośmiertnie na stopień porucznika.

Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Kampanii Wrześniowej 1939 roku.

Władysław Żak został upamiętniony na tablicy pamięci „Mieszkańcy województwa poznańskiego – ofiary ludobójstwa katyńskiego” w kaplicy św. Józefa kościoła pw. św. Jana Kantego w Poznaniu (19.09.2017).

Literatura:
Katyń, Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego [1]
Śladem zbrodni katyńskiej [5]
Żołnierska droga przez Mękę. Wielkopolanie w obozach sowieckich [17]
Postanowienie nr 112-48-07 Prezydenta RP z dnia 5 października 2007 r. [19]
Leszczyńska lista katyńska [22]
Pisane miłością. Losy wdów katyńskich [26]
Zabici w Katyniu, Indeks represjonowanych, tom XXI [30]
https://www.koscian.pl/files/8545/folder_koscianska_lista_katynska.pdf


Władysław Żak w mundurze
Władysław Żak w mundurze.
Władysław Żak z żoną i dziećmi
Władysław Żak z żoną Stanisławą, córką Zofią i synem Marianem (1934).

Wieczorem 25 sierpnia 1939 roku, w trakcie odprowadzania Władysława Żaka do koszar przez żonę i dzieci, sześcioletni Marian nagle pobiegł za oddalającym się Tatą płacząc i wołając:
Niech Tatuś nie idzie, bo Tatuś nie wróci”.
Portret rodziny Żaków
Stanisława i Władysław Żak z córką Zofią.
Władysław Żak, urodzony dnia 9 miesiąca V roku 1904, zawód: nauczyciel. Ewidencyjnie należy do 58. Pułku. Legitymacja ważna do 31.XII.1933 roku.
Legitymacja nr 12 Przysposobienia Wojskowego

źródło: materiały udostępnione przez Wielkopolskie Muzeum Niepodległości

List Władysława Żaka do rodziny listopad 1939
Władysław Żak pierwszy list z Kozielska

Kozielsk, 24.XI.1939 r.


Najukochańsza Stachno, Zosiu i Olesiu!
Znajduję się w Z.S.R.R., w ziemi smoleńskiej, czuję się dobrze. Proszę mi napisać wszystko o Waszym zdrowiu, jak się czujecie w domu, o rodzinie, jak tam w Kościanie, bardzo mnie to ciekawi, jak gospodarka, jak pszczoły, czy zaopatrzone na zimę. W grudniu można by je do piwnicy przenieść. Zosinka z Olesiem pewnie tęsknią za Wigilią, staraj się zaraz napisać żebym miał chociaż list. Pozdrów wszystkich krewnych, sąsiadów i księży, o intencji nie zapominając, a da Bóg, że się znów zobaczymy, odczuwam wielką opatrzność, to pewne.Kochane dziatki z mamusią tak mocno uściskam Was za to.
Adresuj po rosyjsku, tam są 2 imiona, moje i ojca,
miasto Kozielsk, okręg smoleński, skr. poczt. 12.

Ściskam Was serdecznie i całuję
Wasz tatuś
 
Napisz jak tam gospodarka wygląda, wiejska…i zrób kiszonki
Czy szkoła moja jest czynna?

(podany adres po rosyjsku)
Адрес: Владислав Юзефович Жак C.C.C.P.
г. Козельск область Смоленская Почтовый ящик № 12

Pomyślnych Świąt!

List z Kozielska, koperta 1

Adresat: Stanisława Żakowa
w. Wyskoć, poczta Turew, pow. Kościań, woj. poznańskie

Nadawca: Владислав Юзефович Жак C.C.C.P.,
Козельск область Смоленская Почтовый ящик № 12.
Władysław Żak Józefowicz
Kozielsk, obw. smoleński, skr. poczt. 12, ZSRR

źródło: materiały własne Stowarzyszenia Katyń w Poznaniu

Kozielsk, 19.I.1940 r.


Moi Kochani,
Ostatni list wysłałem Wam z grudnia, w którym Wam radziłem ewakuację, ale lepiej zrobiliście o ile zostaliście na miejscu, tak samo wyszło. Od wszystkich nie mam żadnych wieści, nie wiem czy żyją i czy mają co jeść. Mamusi życzę w intencji imienin najserdeczniejsze życzenia długich lat i wszelkiej pomyślności, też abym mógł jeszcze z Wami po powrocie do kraju pogwarzyć, również dołączam życzenia imieninowe dla Frani i Ignasia z (…). Wiem, że były walki, zapewne je odczuliście na własnej skórze, ciekawy czy Wam zdrowie dopisuje, ja jestem zdrów i cały. A Edek jak (…) wojną.
Co tam Ignac robi, więcej pisze, piszcie dużo i często, to tęsknota za domem wielka. Dzień Wigilii byłem duchem z Wami. Adres piszcie po rosyjsku, najlepiej niech Stef napisze wyraźnie bo listy z Poznańskiego już nadchodzą, bez znaczków z dopiskiem „kriegsgefangener” (niem. jeniec wojenny) albo ze znaczkiem bez dopisku. Jak się tam mijacie, piszcie czy Stacha zdrowa, czy Zosieńka i Olek żyją. O ile tak to sądzę, że Zocha się uczy z zakresu IV klasy  i gry na fortepianie. Także nam zagra sto (…) a sowicie wynagrodzę. Oleś chyba myśli z (…) czytał.
Znajduję się w Kozielsku, koło Smoleńska, mrozy dochodzą do 40°C. U Was też chyba mrozy większe niż normalnie. Jak list otrzymacie, to zaraz dajcie znać do Wyskoci i innym krewnym. Pamiętajcie o intencji. Ignac miał mówić z p. Głuszkiem, swym sąsiadem. Pozdrowienia od nauczyciela z Pobiedzisk, Sypniewskiego Mariana, bądź tak dobry Edek, dojedź do Pobiedzisk do jego żony, mieszka w szkole, pozdrów ją, a on sobie z Tobą popije na wolności, bo nie ma (…). Pozdrowienia dla Wyskoci, Ignacia, Waldka, etc. również załączam spóźnione życzenia noworoczne, oby się wojna w tym roku zakończyła i obyśmy mogli się (…) zobaczyć. Jak tam Józefowie w Wyskoci mają, (…) czy dzieci się uczą, jak te (…) pracują? O ile w Wyskoci żyją, to cieszę się, że są jakoś w Kościanie zaopatrzeni, gdyby zostali sierotami, nie mają miejsca gdzie wyjechać. Jak Stefa mówił wykupuje ten Ignasia dług przelicza mu na zboże (żyto). Stachnie służcie radą, niech Józef jej tam załatwi w (…).
Ściskam Was, całuję Mamę,
Władysław
pozdrowienia dla Jerzego

Koperta drugiego listu Władysława Żaka


Drugi list od Władysława Żaka został wysłany do teściowej Wiktorii Matelskiej. Treść jest bardzo chaotyczna, miejscami jakby mało logiczna. Widać, że przedłużający się czas rozłąki źle wpływa na Władysława. Prosi szwagra, aby zaopiekował się dziećmi, gdyby nie wrócił do domu.

Drugi list Władysława Żaka z obozu w Kozielsku
Drugi list Władysława Żaka z obozu w Kozielsku

Adresat: Wiktoria Matelska
Dąbrówka Kośc., poczta Kiszkowo, pow. Gniezno, woj. poznańskie

Nadawca: Владислав Юзефович Жак C.C.C.P.,
Козельск область Смоленская Почтовый ящик № 12.
Władysław Żak Józefowicz
Kozielsk, obw. smoleński, skr. poczt. 12, ZSRR

źródło: materiały własne Stowarzyszenia Katyń w Poznaniu


Postanowienie sądu w sprawie Władysława Żaka
Decyzją z dnia 15 listopada 1993 roku Sądu Rejonowego w Poznaniu na rozpoznaniu sprawy o stwierdzenie zgonu – Sędzia S.R. Hanna Ratajczak stwierdziła, że Władysław Żak urodzony 9 maja 1904 roku w miejscowości Wyskoć, pow. Kościan – syn Józefa i Marii z domu Gałka, mąż Stanisławy Żak z domu Matelskiej, zamieszkały w miejscowości Wyskoć, zmarł w dniu 16 kwietnia 1940 roku w Katyniu.
Władysław Żak z żoną
Stanisława Żak z mężem Władysławem.
Przyszli małżonkowie spotkali się w miejscowości Karczewo, gdzie Władysław Żak był nauczycielem, a Stanisława pracowała jako nauczyciel w pobliskiej Dąbrówce.
Oboje pochodzili z powiatu kościańskiego, Ona z Rąbinia, a On z Wyskoci.

źródło: materiały udostępnione przez Wielkopolskie Muzeum Niepodległości

Katyń…
ocalić od zapomnienia

Władysław Żak otrzymał swój Dąb Pamięci w Lasku Katyńskim w Poznaniu przy ulicy Polskiej z inicjatywy Stowarzyszenia Katyń w Poznaniu.

Program edukacyjny „Katyń… ocalić od zapomnienia” został zainicjowany 13 kwietnia 2008 roku w czasie uroczystości upamiętnienia 30 Ofiar Zbrodni Katyńskiej na Cmentarzu Poległych w Radzyminie. Jest to idea zachowania pamięci o ofiarach NKWD z 1940 roku poprzez sadzenie imiennych Dębów Pamięci.

Certyfikat dębu pamięci Władysław Żak
Katyń... Ocalić od zapomnienia

Powiązane wpisy

Scroll to Top