Edmund Klemens Żerdziński

Bracia zostali powołani do Wojska Polskiego w sierpniu 1939 roku. Spotkali się w trakcie kampanii wrześniowej w drodze na Lwów. Jak pisze w swoim liście do domu Ulrych – „widziałem wiele malowniczych miasteczek kresowych na Podolu i Wołyniu”. Otoczeni przez wojska rosyjskie w dniu 17 września trafili do niewoli i przez „pustynne obszary Rosji” 3 października znaleźli się w obozie NKWD w Starobielsku. Ulrych przebywał z bratem do 12 listopada – „zostawiłem brata zdrowego i w dobrych warunkach w Starobielsku – w obozie jeńców. Jest to miejscowość leżąca w Rosji na wysokości Moskwy (południk) i Zaleszczyki (równoleżnik).” Podając się za podchorążego rezerwy zgłosił się do trzeciego, ostatniego transportu jeńców do wymiany z Niemcami na Żydów. Następnie, nad Bugiem 15 listopada Ulrych został oddany w ręce niemieckie. Transportowany, najpierw dostał się do Radomia. Poinformował o tym rodzinę poprzez Polski Czerwony Krzyż listem w dnia 18 listopada 1939 roku. Po następnych 24 dniach został umieszczony w Stalagu XIIIA.
Pisze do rodziny: „Stale, gdy tylko myślę o Was – zawsze przychodzi mi na myśl Edmund. Oni tam w Rosji może niewiele co gorzej mają – ale na pewno i Święta i Nowy Rok przeżyli w bardzo gorzkich i ciężkich wspomnieniach. Nam tu łatwo przetrzymać
samotność – a dla nich każdy km oddalający ich od granicy – jest ciężarem więcej niż przytłaczającym. I myśmy czuli ten ciężar odległości – naprawdę – wierzcie, że tam załamać się psychicznie łatwo jest nawet ludziom i silnych nerwach.
Jeżeli możecie do nich napisać – napiszcie. Rosyjski regulamin obozowy pozwala pisać do nich obojętną ilość razy. Pamiętajcie o Edmundzie”.

Po wojnie Ulrych Żerdziński zamieszkał w Londynie, w Wielkiej Brytanii. Nie powrócił do Polski, choć jeszcze w 10 stycznia 1940 roku pisał do ukochanej Zdzisi: „masz rację Zdzisiu, że wszędzie dobrze ale w domu najlepiej. Kiedyś – prędzej czy później zobaczymy się znowu tam, gdzie spędziliśmy razem nasze najmłodsze lata – gdzie przeżyliśmy dni naszego dojrzewania i dorastania. Masz rację! – A gdy do tego dojdzie – czy to będzie lato czy zima – pójdziemy znowu ręka w rękę po wydeptanych ścieżkach naokoło stadionu i poznańskich alei – w takt wesołych piosenek i głębokich zwierzeń o minionej bezpowrotnie tęsknocie i
wyczekiwaniu. To kiedyś Zdzisiu! A teraz znowu nam trzeba czekać i nie wątpię, że tak jak czekaliśmy do tej drogiej nam chwili przez 9 lat – czekać jeszcze będziemy tak długo – jak długo wymagać tego będą okoliczności. Zdzisieńko – wierzę, że wytrwasz i w tej nadziei wspomniawszy nasz regulamin – zasyłam Ci dziesiątki pieszczotliwych wspomnień i całusów.”

W 1968 roku przysłał bliskim nagrane na taśmie magnetofonowej wspomnienia, które łącznie w przesłanymi wcześniej listami pozwoliły na odtworzenie losów Edmunda Żerdzińskiego.

źródło: materiały udostępnione przez Wielkopolskie Muzeum Niepodległości